Geneva 2026 và bức tranh logistics đang đổi màu

Theo chương trình chính thức của FIATA, HQ Meeting 2026 diễn ra từ ngày 30/3 đến 2/4/2026 tại Geneva, Thụy Sĩ, với trọng tâm xoay quanh số hóa, hành lang đa phương thức, quản trị rủi ro, thương mại điện tử và công nghệ mới. Đặc biệt, phiên khai mạc được FIATA định vị là cuộc thảo luận về bối cảnh kinh tế toàn cầu đang định hình ngành freight forwarding, với sự tham gia của các chuyên gia đến từ DECALIA SA, MDS Transmodal và HHLA Next. Cách FIATA thiết kế phiên mở đầu cho thấy một sự dịch chuyển quan trọng: logistics không còn được nhìn thuần túy như một hoạt động vận chuyển, mà là ngành phải đọc được tín hiệu kinh tế vĩ mô, độ lệch dòng thương mại, xu hướng chuyển tuyến và sự tái phân bổ chuỗi cung ứng.

Từ các ghi nhận chuyên môn gửi về sau hội nghị, ba trục vấn đề nổi lên khá rõ. Thứ nhất là bất định kinh tế và tài chính, trong đó biến động tỷ giá, chính sách thương mại và rủi ro chi phí ngày càng tác động trực tiếp tới hợp đồng vận tải quốc tế. Thứ hai là năng lực hạ tầng vận tải – cảng – hậu phương cảng đang trở thành biến số cạnh tranh chứ không chỉ là điều kiện hỗ trợ. Thứ ba là “resilience” – khả năng chống chịu và thích nghi – đang vượt lên trên mục tiêu tối ưu chi phí vốn từng là kim chỉ nam của nhiều chuỗi cung ứng suốt nhiều năm.

Từ “China + 1” đến áp lực phải tái định vị vai trò Việt Nam

Thế giới thương mại sau đại dịch, xung đột địa chính trị và khủng hoảng tại các tuyến hàng hải trọng yếu đã thúc đẩy chiến lược đa dạng hóa sản xuất và nguồn cung. Việt Nam là một trong những điểm đến hưởng lợi từ xu hướng dịch chuyển này, nhưng “được chọn” không đồng nghĩa với “đã sẵn sàng”. Thực tế, nền kinh tế Việt Nam có độ phụ thuộc lớn vào ngoại thương: theo thống kê của Tổng cục Hải quan, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 ước đạt khoảng 920 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay, với xuất khẩu khoảng 470,59 tỷ USD và nhập khẩu khoảng 449,41 tỷ USD. Quy mô ấy cho thấy logistics không còn là “dịch vụ hỗ trợ phía sau”, mà là hạ tầng mềm của toàn bộ cỗ máy tăng trưởng.

Cũng vì thế, những nhận định tại FIATA có giá trị gợi mở đặc biệt với Việt Nam. Khi chi phí vận tải, rủi ro thanh toán quốc tế và độ bất định tuyến dịch chuyển cùng lúc, doanh nghiệp giao nhận Việt Nam không thể tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào hai cực sea và air như trước. Không gian tăng trưởng mới nằm ở chỗ kết hợp tốt hơn các phương thức, phát triển vận tải xuyên biên giới, gắn ICD – cảng cửa ngõ – trung tâm logistics với mạng lưới thương mại khu vực. Nếu không tái cấu trúc tư duy theo hướng đó, Việt Nam có thể vẫn tăng mạnh về lượng hàng, nhưng giá trị giữ lại trong chuỗi logistics sẽ còn hạn chế.

Việt Nam không chỉ bốc xếp hàng hóa, mà phải tổ chức lại dòng hàng

Một điểm rất đáng chú ý từ các trao đổi tại hội nghị là hạ tầng cảng và kết nối hậu phương không còn được bàn như câu chuyện công trình đơn lẻ. Vấn đề cốt lõi là khả năng trở thành một mắt xích tổ chức dòng hàng trong khu vực. Đây cũng là nơi Việt Nam cần chuyển từ tư duy “có cảng lớn” sang tư duy “có hệ thống logistics tạo giá trị”. Muốn vậy, Việt Nam phải đồng thời làm ba việc: nâng chất đội tàu và dịch vụ feeder nội vùng; tăng sức hút đối với tàu mẹ ở các cửa ngõ chiến lược; và đầu tư thực chất vào kết nối sau cảng để hàng hóa không bị nghẽn ở khâu nội địa.

Việc FIATA World Congress 2025 được tổ chức tại Hà Nội với hơn 1.000 đại biểu từ hơn 100 vùng lãnh thổ là một chỉ dấu quan trọng. Nó cho thấy Việt Nam không còn đứng bên lề các cuộc đối thoại lớn của ngành, mà đã được nhận diện như một địa bàn logistics có tiếng nói. Tuy nhiên, đăng cai thành công một sự kiện quốc tế mới chỉ là bước đầu. Bước kế tiếp phải là chuyển vị thế “nơi hội tụ” thành vị thế “nơi đề xuất sáng kiến”, đặc biệt về hành lang mới, logistics xanh, số hóa chứng từ và đào tạo nguồn nhân lực.

Từ quan sát quốc tế đến hành động chính sách và hành động doanh nghiệp

Thông điệp đọng lại từ Geneva là logistics toàn cầu đang đi vào thời kỳ mà doanh nghiệp nào chỉ nhìn vào giá cước sẽ phản ứng chậm hơn thị trường. Cần một năng lực quan sát mới: theo dõi dữ liệu thương mại, tỷ giá, rủi ro tuyến, biến động quy định, độ tin cậy của kết nối và chất lượng dữ liệu số. Đối với VLA và cộng đồng hội viên, đây cũng là lúc nên cân nhắc xây dựng các báo cáo định kỳ về diễn biến logistics quốc tế theo mô hình “market intelligence” dành riêng cho doanh nghiệp Việt Nam, thay vì chờ thị trường biến động rồi mới thích ứng.

Về phía cơ quan quản lý, Việt Nam cần nhìn logistics như một nền tảng chiến lược gắn với thương mại, công nghiệp và đối ngoại. Còn với doanh nghiệp, trọng tâm không chỉ là mua thêm phương tiện hay mở thêm kho, mà là nâng năng lực thiết kế giải pháp đa phương thức, quản trị dữ liệu và quản trị rủi ro cho khách hàng. Trong một thế giới đang chuyển từ “tối ưu chi phí” sang “tối ưu khả năng phục hồi”, doanh nghiệp logistics nào giúp chủ hàng giảm bất định sẽ là doanh nghiệp giữ được biên lợi nhuận tốt hơn.

Từ Geneva nhìn về Việt Nam, bài học lớn nhất không nằm ở một xu hướng riêng lẻ, mà ở sự giao cắt của nhiều xu hướng cùng lúc: địa chính trị, tỷ giá, hạ tầng, dữ liệu, pháp lý và nguồn nhân lực. FIATA HQ Meeting 2026 cho thấy ngành logistics thế giới đang rời khỏi mô hình tăng trưởng tuyến tính để bước sang mô hình thích ứng động. Với Việt Nam, đây là thời điểm thích hợp để đi tiếp sau thành công của FWC 2025 bằng những sáng kiến cụ thể hơn về hành lang, số hóa và năng lực thị trường. Nếu chớp được nhịp chuyển này, Việt Nam có thể tiến gần hơn tới vai trò không chỉ là điểm đến của dòng hàng, mà còn là nơi tham gia tổ chức lại dòng chảy thương mại khu vực.

Nguồn: vlr.vn