Khi hành lang logistics không còn là câu chuyện hạ tầng

Một trong những phiên thảo luận nổi bật tại FIATA HQ Meeting 2026 là chủ đề “Driving competitiveness of multimodal corridors” – nâng cao năng lực cạnh tranh của các hành lang vận tải đa phương thức.

Không dừng ở góc nhìn lý thuyết, phiên thảo luận quy tụ các tổ chức quốc tế như Ủy ban Kinh tế Liên Hợp Quốc về châu Âu (UNECE), Liên minh Vận tải Đường bộ Quốc tế (IRU), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), tổ chức quốc tế điều phối vận tải đường sắt Á – Âu (OSJD), tập trung vào việc tìm kiếm các công cụ vận hành hiệu quả cho hành lang logistics trong thực tế.

Trong bối cảnh đó, ông Nguyễn Duy Minh, Phó Chủ tịch VLA, Chủ tịch FIATA RAP – đã nhấn mạnh một hướng tiếp cận mang tính hệ thống:
Hành lang logistics không chỉ là kết nối hạ tầng, mà phải là kết nối đồng bộ giữa chứng từ, thủ tục và cơ chế vận hành xuyên biên giới.

Đáng chú ý, thực tiễn khu vực cho thấy hạ tầng cứng của các hành lang đã tương đối hoàn thiện, đặc biệt trong khuôn khổ các dự án Tiểu vùng Mekong mở rộng (GMS) do ADB tài trợ. Tuy nhiên, “điểm nghẽn” hiện nay lại nằm ở hạ tầng thủ tục, khi các cơ chế quá cảnh, kiểm tra và phối hợp giữa các quốc gia vẫn còn phân mảnh, khiến dòng chảy logistics chưa thực sự thông suốt.

eFBL + TIR: Mô hình “song trụ” cho logistics xuyên biên giới

Điểm nhấn trong cách tiếp cận của ông Nguyễn Duy Minh là đề xuất kết hợp hai công cụ cốt lõi: eFBL: giải quyết bài toán số hóa chứng từ và quyền sở hữu hàng hóa còn hệ thống quá cảnh hải quan toàn cầu (TIR) xử lý thủ tục hải quan xuyên biên giới và cơ chế bảo lãnh thuế

Theo phân tích tại hội nghị, đây là hai hệ thống bổ sung hoàn hảo cho nhau khi eFBL giúp dòng dữ liệu lưu chuyển thông suốt, trong khi đó TIR giúp dòng hàng hóa di chuyển nhanh, giảm kiểm tra lặp lại tại biên giới.

Đặc biệt, TIR dựa trên Công ước TIR của UNECE – đã có các mô hình triển khai thành công tại Trung Quốc và khu vực Trung Á, chứng minh hiệu quả trong việc rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí logistics xuyên biên giới.

Trên cơ sở đó, ông Minh đề xuất mở rộng mô hình này sang khu vực RAP, với cách tiếp cận từng bước: bắt đầu từ việc tích hợp Việt Nam như một điểm đầu tiên, sau đó từng bước mở rộng sang ASEAN (Lào, Thái Lan, Malaysia…).

Sự kết hợp giữa eFBL và TIR được xem là nền tảng cho một mô hình mới: “Hành lang logistics thế hệ mới” – nơi dữ liệu và hàng hóa cùng được tối ưu hóa song song.

Từ sáng kiến quốc tế đến đề xuất cụ thể cho Việt Nam

Không dừng ở trao đổi học thuật, Chủ tịch FIATA RAP đã đưa ra các đề xuất mang tính hành động cho VLA và khu vực:

• Mời Liên minh Vận tải Đường bộ Quốc tế (IRU) tham gia xây dựng FIATA Corridor Handbook cho khu vực RAP
• Đưa TIR – Hệ thống quá cảnh hải quan toàn cầu vào chương trình vận động chính sách tại Việt Nam
• Đặc biệt nghiên cứu thí điểm kết hợp eFBL + TIR trên hành lang
  Hải Phòng – Lào Cai – Côn Minh – Trùng Khánh – Astana. Như vậy, hành lang này không chỉ kết nối Việt Nam với Trung Quốc, mà còn mở rộng tới Trung Á – khu vực giàu tiềm năng nhưng chưa được khai thác hiệu quả trong thương mại của Việt Nam.

Theo đánh giá, nếu được triển khai, mô hình này có thể tận dụng hạ tầng sẵn có của các hành lang Tiểu vùng sông Mê – Kông mở rộng (GMS)

• Giải quyết “nút thắt” về thủ tục xuyên biên giới
• Mở ra hướng kết nối mới giữa ASEAN và Trung Á

Đặc biệt, đề xuất này phù hợp với định hướng của Thủ tướng Chính phủ về phát triển “hành lang kinh tế thế hệ mới”, đặc biệt trong khuôn khổ hợp tác khu vực GMS,  trong đó yếu tố “mới” không chỉ nằm ở hạ tầng vật lý, mà ở hạ tầng thủ tục và hạ tầng số.Trong cách tiếp cận đó, eFBL được xác định là:  “viên gạch số đầu tiên”, đóng vai trò song hành với hạ tầng cứng đã được đầu tư trước đó.

Khẳng định vai trò dẫn dắt của RAP và dấu ấn Việt Nam

Trong bối cảnh các hiệp hội thành viên khu vực RAP tham dự còn hạn chế và thời gian họp ngắn, việc đưa ra được các đề xuất có tính tích hợp cao như trên cho thấy vai trò điều phối ngày càng rõ nét của VLA. Thay vì dừng lại ở cập nhật hoạt động, RAP dưới sự dẫn dắt của Việt Nam đang chuyển sang: Xây dựng sáng kiến khu vực; Kết nối các tổ chức quốc tế (IRU, UNESCAP, ADB…) cũng như định hình chương trình hợp tác dài hạn

Đề xuất kết hợp eFBL và TIR tại FIATA HQ Meeting 2026 không chỉ là một ý tưởng kỹ thuật, mà là bước đi chiến lược nhằm tái định nghĩa cách vận hành hành lang logistics trong kỷ nguyên số.

Với vai trò Chủ tịch RAP, ông Nguyễn Duy Minh đang góp phần đưa khu vực châu Á – Thái Bình Dương – và trong đó có Việt Nam – trở thành trung tâm thử nghiệm các mô hình logistics tiên tiến của thế giới.

Nguồn: Thanh Hải – VP VLA