Logistics xanh quyết định sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt

Doanh nghiệp buộc phải chuyển đổi

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về phát thải và minh bạch chuỗi cung ứng, logistics xanh không còn chỉ là hoạt động vận chuyển hay hậu cần đơn thuần mà đang trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Ông Trần Ngọc Khánh, Tổng Giám đốc Công ty CP OPL Logistics cho rằng chuyển đổi xanh hiện đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp logistics thay vì chỉ dừng ở mức khuyến nghị.

Theo ông Trần Ngọc Khánh, doanh nghiệp đang đối mặt nhiều khó khăn trong quá trình chuyển đổi, trong đó điểm nghẽn lớn nhất là hạ tầng và quy hoạch. Dù Việt Nam đã có định hướng phát triển các trung tâm logistics gắn với cảng biển, cảng cạn và đường sắt liên vận quốc tế, song quy hoạch chi tiết và cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp tiên phong vẫn chưa được thể chế hóa đầy đủ.

Ông Khánh cho rằng doanh nghiệp rất cần cơ chế quy hoạch minh bạch cùng các tiêu chí ưu tiên dành cho doanh nghiệp trong nước để đủ sức cạnh tranh với các tập đoàn quốc tế đang đầu tư mạnh vào hạ tầng logistics tại Việt Nam.

Một thách thức khác là bài toán vốn cho chuyển đổi xanh. Theo doanh nghiệp, việc tiếp cận nguồn vốn xanh hiện vẫn gặp nhiều khó khăn do thủ tục phức tạp và thiếu bộ tiêu chí cụ thể để doanh nghiệp xác định điều kiện tiếp cận hỗ trợ tài chính.

Song song với xanh hóa, yêu cầu về logistics thông minh cũng thay đổi rất nhanh. Các doanh nghiệp cho rằng logistics hiện đại không còn dừng ở trao đổi dữ liệu đơn thuần mà cần ứng dụng trí tuệ nhân tạo để quản trị chuỗi cung ứng theo thời gian thực. Muốn làm được điều này cần có nền tảng dữ liệu dùng chung và hệ thống tiêu chuẩn số thống nhất giữa các doanh nghiệp.

Theo bà Nguyễn Lê Hằng, Trưởng bộ phận, Giám đốc Đối ngoại SLP Việt Nam, logistics xanh đang trực tiếp tạo ra lợi thế cạnh tranh mới cho doanh nghiệp thông qua “3 chữ T” gồm “tiết kiệm”, “tốc độ” và “thích ứng”.

Bà Nguyễn Lê Hằng cho biết chi phí logistics tại Việt Nam hiện vẫn ở mức cao, chiếm khoảng 13 – 15% GDP. Việc phát triển hạ tầng logistics xanh kết hợp công nghệ sẽ giúp tối ưu vận hành, khai thác dữ liệu hiệu quả hơn, tiết kiệm chi phí và nâng năng suất lao động.

Theo bà Hằng, trong bối cảnh thế giới xuất hiện nhiều biến động như khủng hoảng năng lượng hay rào cản kỹ thuật thương mại, tốc độ sẽ trở thành yếu tố quyết định lợi thế cạnh tranh. Những doanh nghiệp đi trước trong ứng dụng công nghệ và hạ tầng hiện đại sẽ có khả năng dự báo thị trường tốt hơn và thích ứng nhanh hơn.

Bà Nguyễn Lê Hằng cũng cho rằng khả năng thích ứng với chuyển đổi xanh và chuyển đổi số hiện đã trở thành yêu cầu thực tế từ các nhà đầu tư quốc tế. Các đối tác nước ngoài ngày càng quan tâm tới chứng chỉ xanh, sử dụng năng lượng tiết kiệm, điện mặt trời mái nhà cũng như minh bạch dữ liệu phát thải trong chuỗi cung ứng.

Logistics xanh mở ra cuộc cạnh tranh mới

TS. Bùi Bá Nghiêm, Chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho biết Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam giai đoạn 2025 – 2035, tầm nhìn đến năm 2050 đang mở ra giai đoạn phát triển mới cho ngành logistics Việt Nam.

Theo TS. Bùi Bá Nghiêm, logistics hiện không còn là ngành dịch vụ hỗ trợ mà đã trở thành cấu phần chiến lược trong năng lực cạnh tranh quốc gia. Chiến lược mới đặt mục tiêu tăng trưởng ngành logistics khoảng 12 – 15% mỗi năm trong giai đoạn 2025 – 2035, đồng thời giảm chi phí logistics xuống tương đương 12 – 15% GDP.

Ngoài ra, chiến lược cũng hướng tới mục tiêu tối thiểu 80% doanh nghiệp logistics ứng dụng chuyển đổi số và xây dựng ít nhất 5 trung tâm logistics hiện đại ngang tầm quốc tế.

Theo đánh giá của giới chuyên gia, với vị trí nằm trên các tuyến hàng hải và hành lang kinh tế khu vực, cùng quy mô xuất nhập khẩu hơn 930 tỷ USD trong năm 2025 và mạng lưới FTA rộng khắp, Việt Nam đang có cơ hội chuyển từ vai trò “điểm trung chuyển hàng hóa” sang “điểm tổ chức chuỗi cung ứng”.

TS. Bùi Bá Nghiêm cho rằng để hỗ trợ doanh nghiệp logistics trong giai đoạn mới, cần tập trung vào ba hướng chính gồm chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực kết nối quốc tế.

Trong đó, chuyển đổi số sẽ tập trung vào ứng dụng AI, dữ liệu lớn, blockchain, IoT, nền tảng quản lý kho vận và truy xuất nguồn gốc. Chuyển đổi xanh hướng tới vận tải tiết kiệm năng lượng, phát triển kho xanh, bao bì xanh, tối ưu tuyến vận tải và đáp ứng các tiêu chuẩn ESG, CBAM hay truy xuất carbon của thị trường quốc tế.

Theo TS. Bùi Bá Nghiêm, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số không còn chỉ là chi phí tuân thủ mà đang trở thành “giấy thông hành” để doanh nghiệp logistics Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu có giá trị cao hơn.

Ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương cho rằng để thúc đẩy logistics xanh và logistics thông minh, Việt Nam cần tháo gỡ đồng thời các điểm nghẽn về hạ tầng, thể chế và kết nối chuỗi cung ứng.

Theo ông Tuấn, việc phát triển logistics thời gian tới cần chuyển từ tư duy xây dựng các công trình riêng lẻ sang hình thành mạng lưới logistics tích hợp, kết nối đồng bộ giữa cảng biển, cửa khẩu, đường sắt, cao tốc và trung tâm logistics.

Ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh trung tâm logistics chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi có nguồn hàng, doanh nghiệp sử dụng, dịch vụ giá trị gia tăng và khả năng kết nối thị trường hiệu quả.