TÓM TẮT
Tòa Phúc thẩm Liên bang Hoa Kỳ đã ra quyết định tạm thời cho phép Chính phủ Mỹ tiếp tục thu mức thuế nhập khẩu toàn cầu 10% được ban hành theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, trong khi quá trình kháng cáo vẫn đang diễn ra.
Quyết định này đảo ngược tạm thời phán quyết trước đó của Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ (CIT), vốn cho rằng mức thuế trên là không phù hợp với thẩm quyền pháp lý được Quốc hội trao cho Tổng thống.
DIỄN BIẾN PHÁP LÝ MỚI NHẤT
Trước đó, Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ đã tuyên bố mức thuế toàn cầu 10% là “không hợp pháp” và “không được pháp luật cho phép”, đồng thời yêu cầu ngừng áp dụng đối với một số nguyên đơn khởi kiện.
Tuy nhiên, Tòa Phúc thẩm Liên bang đã chấp nhận đề nghị của Chính phủ Mỹ về việc tạm hoãn thực thi phán quyết này trong thời gian xem xét kháng cáo.
Điều đó đồng nghĩa với việc:
- Mức thuế toàn cầu 10% vẫn tiếp tục được thu.
- Doanh nghiệp nhập khẩu vẫn phải nộp thuế như hiện hành.
- Chưa có thay đổi ngay lập tức đối với hoạt động nhập khẩu vào thị trường Mỹ.
NGUỒN GỐC CỦA MỨC THUẾ 10%
Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ việc sử dụng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế diện rộng, chính quyền Tổng thống Trump đã chuyển sang sử dụng Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974.
Điều khoản này cho phép Tổng thống áp dụng mức thuế tối đa 15% trong thời gian 150 ngày nhằm xử lý các vấn đề liên quan đến cán cân thanh toán quốc tế mà không cần sự phê chuẩn trước của Quốc hội.
Theo đó, từ tháng 02/2026, Mỹ áp dụng mức thuế toàn cầu 10% đối với phần lớn hàng hóa nhập khẩu từ các quốc gia trên thế giới.
TRANH CÃI XOAY QUANH TÍNH HỢP PHÁP
Các doanh nghiệp nhập khẩu và nhiều bang tại Mỹ cho rằng:
- Điều 122 không được thiết kế để xử lý thâm hụt thương mại.
- Chính quyền đã mở rộng quá mức phạm vi áp dụng của đạo luật.
- Tổng thống đã vượt quá thẩm quyền được Quốc hội trao.
Ngược lại, Chính phủ Mỹ lập luận rằng:
- Thâm hụt thương mại kéo dài là một vấn đề nghiêm trọng đối với cán cân thanh toán quốc gia.
- Điều 122 cho phép áp dụng biện pháp thuế tạm thời nhằm bảo vệ nền kinh tế Mỹ.
Hiện vụ việc vẫn đang trong quá trình xét xử và nhiều khả năng sẽ tiếp tục được đưa lên các cấp tòa án cao hơn, bao gồm cả Tòa án Tối cao Mỹ.
TÁC ĐỘNG ĐỐI VỚI CHUỖI CUNG ỨNG TOÀN CẦU
Việc mức thuế 10% tiếp tục được duy trì tạo ra một số tác động đáng chú ý:
Đối với nhà nhập khẩu Mỹ
- Chi phí nhập khẩu tiếp tục ở mức cao.
- Kế hoạch mua hàng và tồn kho khó dự báo do rủi ro pháp lý chưa được giải quyết.
- Nhiều doanh nghiệp tiếp tục đẩy mạnh nhập hàng sớm để giảm thiểu rủi ro thay đổi chính sách.
Đối với doanh nghiệp xuất khẩu
- Hàng hóa xuất khẩu vào Mỹ tiếp tục chịu áp lực cạnh tranh về giá.
- Các nhà mua hàng Mỹ có xu hướng yêu cầu đàm phán lại giá bán hoặc chia sẻ chi phí thuế quan.
- Nguy cơ dịch chuyển đơn hàng sang các nguồn cung có lợi thế chi phí cao hơn.
Đối với thị trường vận tải quốc tế
- Tâm lý “front-loading” (đẩy hàng đi sớm) có thể tiếp tục kéo dài.
- Nhu cầu vận tải xuyên Thái Bình Dương duy trì ở mức cao.
- Giá cước container và tình trạng thiếu chỗ tàu có thể tiếp tục chịu áp lực trong ngắn hạn.
GÓC NHÌN CHO DOANH NGHIỆP VIỆT NAM
Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, đặc biệt là nhóm ngành:
- Dệt may
- Da giày
- Nội thất
- Điện tử
- Hàng tiêu dùng
cần tiếp tục theo dõi sát tiến trình xét xử của vụ kiện này.
Mặc dù đây mới là quyết định mang tính tạm thời, nhưng việc mức thuế 10% tiếp tục được duy trì cho thấy môi trường thương mại Mỹ vẫn còn nhiều biến động trong năm 2026.
Doanh nghiệp nên:
- Rà soát các hợp đồng xuất khẩu sang Mỹ.
- Đánh giá tác động thuế quan đến biên lợi nhuận.
- Chủ động trao đổi với khách hàng về phương án chia sẻ chi phí.
- Xây dựng các kịch bản ứng phó nếu chính sách thuế tiếp tục được kéo dài sau thời hạn hiện tại.
NHẬN ĐỊNH
Quyết định mới của Tòa Phúc thẩm chưa phải là phán quyết cuối cùng, nhưng đã giúp chính quyền Mỹ duy trì công cụ thuế quan quan trọng trong ngắn hạn.
Điều này đồng nghĩa với việc sự bất định trong chính sách thương mại của Mỹ sẽ còn tiếp diễn trong các tháng tới, tiếp tục là yếu tố mà các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và logistics toàn cầu cần theo dõi sát sao.
